Futbol ve psikoloji

Futbol oyununda psikoloji başarıyı etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Aslında yaşamın her anında insanı etkisi altında bulunduran psikoloji futbol alanında da hakim bir pozisyona sahiptir.
Biz bu yazımızda amatör ve profesyönel futbolun bazı önemli safhalarındaki bazı psikolojik kurallardan söz etmek istiyoruz. Şöyle ki psikolojinin belirleyici faktör olduğunu başarıyı en direk yoldan etkilediği, oyuncularla ilişkiler, takımın oluşturulması, yedekler sorunu, yöneticilerle ilişkiler, kamplar ve çeşitli seminerler, kurslar, maç öncesi konuşması maç sonrası eleştiri ve genel futbolcularla ilişkiler konularına değineceğiz.

OYUNCULARLA İLİŞKİLER : Antrenman ve maç sahalarının dışında futbol olayı çerçevesindeki bir grup insan örneğin oyuncular, sorumlular, taraftarlar birlikte yaşamak ve birbirleriyle anlaşmak durumundadırlar. Futbol bir grup psikolojisini gerektirir. Bu kişiler oyuncularının her biriyle ayrı ayrı ilgilenmeli sık sık onlarla konuşmalıdır. Çünkü antrenörlerin ve eğitimcilerin oyuncuların hangi koşullarda yaşadığını maçlara ve antrenmanlara nasıl hazırlandıklarını bilmeleri gerekir.
Sağlık sorunları ruhsal sorunlar, oyuncunun özel yaşamından kaynaklanan özel sorunlar, davranışları, formu ve randımanı üzerinde kötü etkiler yaratabilir. Mutsuz, endişeli, öfkeli, halsiz ve maçlarda başarısız bir oyuncunun neden böyle olduğu araştırılmalıdır. Fizik ve moral çöküntü içindeki bir oyuncuya güç vermek önce durumunu anlamaya bağlıdır.
Antrenörün en güç işi oyuncuları birleştirerek bir takım oluşturmaktır. Sporcular arasındaki ilişkileri denetlemek, çekişme ve kıskançlıkları gidermek, tutkuları yatıştırmak kolay bir iş değildir. Oyuncular arasında dostluk bağları kurulmasına antrenör tarafsız ve otoriter tavrıyla yardımcı olmalıdır.
Elbette ki antrenörün genç bir oyuncuya karşı tavrıyla daha çok ikna etmeye çalışacağı yaşlı bir oyuncuya karşı tavrı aynı olmayacaktır. Bununla birlikte en önemlisi hep kendisi olarak kalması, düşünmek için kendine vakit ayırması, kararları yalnız başına vermesidir. Çünkü hep başkalarının önerilerine kulak verirse kolayca kararsızlığa düşebilir. Bir süre sonra kendisini dahi tanıyamaz olur. İyice düşünmekten sonra kendisinin de onayladığı kararı vermeli ve tavizsiz uygulamalıdır.

TAKIMIN OLUŞTURULMASI: Kuşkusuz futbol oyununda her şey eldeki oyuncuların ve bunların form durumuna bağlıdır. Çoğu kez gücü yerinde bir yedek futbolcu çaptan düşmüş asıl oyuncudan iyidir. Ancak altın kural takıma duyulan güveni mümkün olduğu kadar sık ve uzun zaman gösterebilmek üzücü ve olumsuz olaylarla futbolculara gözdağı vermek gibi ani kararlarla takım düzenini bozmamak güvensizliğe yol açmamaktır.
Bu arada çoğu kez geçerli olan ve antrenörü haklı çıkarabilecek bir kural da kazanan takımın bozulup yerine yeni bir takım oluşturulmasıdır. Ama böyle bir şeyin her zaman yapılmayacağı ayrıca böyle değişiklikler için elde çok zengin bir kadro bulunması gerektiği unutulmamalıdır.

YEDEKLER SORUNU: Yedeklerin asıl oyuncularla yaklaşık aynı düzeyde olduğu durumlarda bu sorunu çözmek bazen güç olabilir. Çünkü oyuncunun kendini takımın dışına itilmiş olarak görmesi sonucunda düşeceği hayal kırıklığı anlaşılmayacak bir duygu değildir. Kızgın oyuncular gruplaşmalar için tehlikeli bir durum yarattıkları gibi zaman zaman çözülmesi çok güç sorunlar da yaratırlar. Şunun altını çizerek belirtelim ki yaklaşık 40 yıllık antrenörlük yaşamımda en zorlandığım durumlar yedek futbolcuları maçlardan önce açıklarken olmuştur. Özellikle elinizde 20 futbolcunuz varsa listeye giremeyecek futbolcuları açıklamak kadronun ilanından da defalarca zor olmuştur.
Aslında işe küçültücü olan yedek kavramını kaldırmakla başlamak gerekir. Bir takımda asıl oyuncu oldukları herkesçe kabul edilen kilit iki üç yada dört kişi deneyimlerini yaşlarını ve yeteneklerini elbette kullanacaklardır. Ama öbür bütün oyuncular yerlerini korumak ya da takıma girmek için ara vermeden canla başla çalışmalı, antrenmanlarda olduğu gibi karşılaşmalarda da bu amaçla mücadele etmelidirler.
Her gün saatlerce oyuncuları ile birlikte yaşayan onların tepkilerini izleyen randımanların ve formlarını nesnel olarak değerlendirebilen antrenör, takımı kurma konusunda en iyi karar verebilecek kişidir. Takımın başarısızlığa uğraması halinde koşullar ne olursa olsun kendisini bir numara suçlu düşüren ağır sorumluluklar yüklenmiş olması bu görüşümüzün doğruluğunu açıkça gösteren bir gerçektir. Bundan sonraki yazımda futbolda başarıyı etkileyen diğer psikolojik faktörlerden söz edeceğim.

Atilla Bilgin
Futbol Teknik Direktörü
ETV Spor Programı Sorumlusu