UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve Mimar Sinan’ın “ustalık eseri” olarak tanımladığı Selimiye Camii’nde, kubbe süslemelerine yönelik tartışmalı restorasyon projesi yargı sürecine takıldı. Edirne İdare Mahkemesi, planlanan restorasyonun telafisi güç zararlar doğurabileceği gerekçesiyle, yürütmeyi durdurma kararı aldı.
Edirne İdare Mahkemesi, Selimiye Camii’nde, kubbe süslemelerine yönelik tartışmalı restorasyon projesine yönelik açılan dava sonucunda, projeyle ilgili yürütmeyi durdurma kararı verdi.
Restorasyon projesi, ana kubbe, yarım kubbeler ve mihrap kubbesi üzerindeki mevcut kalem işleri ile hat süslemelerini büyük ölçüde değiştirmeyi öngörüyordu. Planda, 18. yüzyıla ait olduğu değerlendirilen mevcut kalem işi katmanlarının kaldırılması ve yerine siyah-beyaz bir desen ile yeni hat yazılarının yerleştirilmesi vardı.
Bu öneri sosyal medyada, akademik çevrelerde ve sivil toplum kuruluşlarında sert eleştiriler alırken, koruma uzmanları projeyi “tarihi tahrifat” olarak tanımladı. Özellikle tarihi hat sanatına dair uzmanlar ve hattatlar, mevcut yazıların aslı bozulmadan korunması gerektiğini, yeni projenin hattatlık geleneğine ve restorasyon ilkelerine aykırı olduğunu dile getirdi.
Mahkeme, uygulama halinde tescilli tarihi eserde telafisi güç zararlar doğabileceği değerlendirmesi ile Vakıflar Genel Müdürlüğü ve ilgili diğer kurumlardan çeşitli belgeler talep etti. Savunma süreci için idareye 30 gün süre tanıyan Mahkeme, nihai kararın dosyadaki bilgi ve belgeler ışığında verileceğini belirtti. Yürütme kararı geçici nitelikte olup nihai bir iptal kararı olmadığı belirtilirken, son değerlendirme idarenin savunması alındıktan sonra yapılacak.
Trakya Üniversitesi’nden emekli sanat tarihçisi Prof. Dr. Engin Beksaç ise sürece dair değerlendirmelerde bulundu. Beksaç, söz konusu uygulanmak istenen kubbe süslemelerinin orijinalle bağdaşmadığını savunarak şu sözleri kaydetti:
“Selimiye bilindiği gibi bir insanlık mirası ürünü. Sadece bizim değil İslam dünyasının değil esasında bütün insanlığa mal olurmuş bir eser. Fakat son günlerdeki tartışmalar gerçekten üzücü ve yersiz. Yani bu çatışmalar tartışmalar esasında hem Türkiye’ye hem dünya karşısında bizim kimliğimize hem de İslami dünyaya karşı bir ağır yük şekline büründü ve çok kırıcı olmaya başladı. Buradaki sorun direkt olarak süsleme ve tezyinatı ilgilendirdiği için bu direkt sanat tarihçilerinin sahasına giren bir durumdur. İddia edildiği gibi Selimiye’nin şu an kubbesinde mevcut olan desen barok değil. Bazı çevreler bunun barok olduğunu, Avrupa taklidi olduğunu falan söylüyorlar. Bunlar baroğu bilmeyen insanlar. Avrupa baroğuyla Selimiye süslemeleri arasında, kalem işleri arasında hiçbir bağ yok. Bu 17. Yüzyıl sonrasında 18. Yüzyılda Osmanlı tezyinatlarında gelişen farklılaşmanın sonucu ortaya çıkan bir durum. Yani esasında orada görmüş olduğunuz süsleme bir Osmanlı süslemesi. Selimiye’nin ilk yapıldığı dönemden sonra defalarca geçirdiği tamiratlar var. Elimizde bir belge yok. Mimar Sinan’ın yazışmalarında bu konuda bir işaret yok. Ve başka şeylerde de yani bu tip durumu ispat edebilecekleri bir kanıt yok. Yani her halükarda bu orijinal değil dedikleri süslemenin yerine koyacakları orijinal bir süsleme yok. Mesela bu önerilen üzeri siyahlı beyazlı kubbe süslemesi enteresan bir biçimde 16. Yüzyılın sonrasıyla uymuyor. Bu tamamen 21. Yüzyıl sonrası ortaya çıkan bir üslup olarak karşımıza çıkıyor, bir Osmanlı üslubu da değil.”
Prof. Dr. Beksaç, yerel mahkemenin verdiği yürütmeyi durdurma kararının haklılığını vurgulayarak, yaptığı açıklamayı sonlandırdı: “Mahkeme şu anda haklı. Böyle bir tartışmaların yaşanması gereken bir süreçten geçmiyoruz. Ama biraz dikkatli olunması lazım. Önerilen süsleme de orijinal değil. Bu nedenle bu şu anda gereksiz. Unesco bu işin olan şeklinde korunmasını istiyor. UNESCO bu tip yapılarda büyük değişikliklere gidip alt üst edilmesine karşı”
